Памятка – дапамога пры вывўчэннi беларускай мовы

назад

 

1.      Гук i лiтара ў
Выпiшы правiльна слова або словазлучэнне. Дапiшы яшчэ два прыклады. Рабi так: пайшлi ў лес, дрэўца, чытаў.
Запомнi! Пасля галосных лiтар заўсёды пiшацца лiтара ў (у нескладовае).

2.      Перанос слоў
Запiшы слова, дзелячы  яго на склады для пераносу. Дзялi так: асi-на, ура-джай, ня-дзе-ля, знай-шоў, роў-ны, аб’-ява, блi-шчыць, са-браў,
Запомнi! Пры пераносе адну лiтару нельга пакiдаць на радку i нельга пераносiць на новы радок, лiтары дж, дз, шч пры пераносе не раздзяляюцца.

3.      Правапiс галосных о, э – а
Выпiшы правiльна слова. Запiшы слова, ад якога яно ўтварылася. Пастаў нацiскi. Рабi так: горад – гарады,  шэпчуць – шаптаць.
Запомнi! Галосныя о,  э   ў   беларускай мове бываюць толькi пад нацiскам. Не пад нацiскам замест iх пiшацца а.
о, э →  а

4.      Правапiс е, ё – я
 Выпiшы правiльна слова, падзялi яго на склады. Запiшы слова, дзе е, ё знаходзiцца пад нацiскам. Рабi так: ся-ло  -  сё-лы, вяр-ба – вер-бы.
Запомнi! У беларускай мове замест е, ё  ў першым складзе перад нацiскам пiшацца я.
е, ё → я

5.      Правапiс парных звонкiх i глухiх зычных
Выпiшы правiльна слова. Правер зычную. Рабi так: мароз – маразы, нiзкi – нiзенькi.
Запомнi! Парныя звонкiя зычныя на канцы слоў i перад глухiмi зычнымi ў сярэдзiне слоў вымаўляюцца глуха, а пiсаць патрэбна тую зычную, якая чуецца перад галоснай пры праверцы.
Звонкiя i глухiя зычныя ўтвараюць  наступныя пары б-п, г-х, дж-ч, дз-ц, ж-ш, з-с.

6.      Зычныя ж, дж, р, ч, ш i галосныя пасля iх
Выпiшы правiльна слова. Запiшы яшчэ два словы з гэтай зычнай. Напрыклад: вожык, жоўты, жалеза.
Запомнi! У беларускай мове пасля зычных ж, дж, р, ч, ш пiшацца а, о, у, ы, э i не пiшацца е, ё, ю, я, i, ь.

7.      Падоўжаныя зычныя
Выпiшы правiльна слова. Запiшы яшчэ два словы на гэта правiла. Раздзялi словы для пераносу. Рабi так: на-сен-не, жыц-цё, збож-жа.
Запомнi! Падоўжанае вымаўленне ж, з, дз, л, н, с, ц, ч, ш на пiсьме перадаецца падвоеным напiсаннем лiтар.
Падоўжанае дз на пiсьме перадаецца лiтарамi ддз: стагоддзе – ста-год-дзе.

8.      Правапiс раздзеляльных знакаў ‘ i ь
Выпiшы правiльна слова. Запiшы яшчэ два словы на гэта правiла. Рабi так: Iлья, Васiльевiч, залью; аб’явы, пер’е, вераб’i.
Запомнi! Раздзельнае вымаўленне зычных з галоснымi е, ё, ю, я, i на пiсьме перадаецца наступным чынам:
пасля л перад галоснымi е, ё, ю, я, i пiшацца ь;
пасля зычных перад галоснымi е, ё, ю, я, i  пiшацца ‘ (апостраф).

9.      Ужыванне вялiкай лiтары
Выпiшы правiльна слова. Запiшы яшчэ два словы на гэта правiла. Напрыклад: Вася, Саша, Оля.
Запомнi! Iмены, прозвiшчы, прозвiшчы па бацьку, мянушкi жывел, назвы краiн, гарадоў, весак, вулiц, рэк, i г. д. пiшуцца з вялiкай лiтары.

10. Слоўнiкавыя словы
Выпiшы слова, у якiм была дапушчана памылка. Пастаў нацiск. Запiшы гэта слова тры разы. Запомнi як яно пiшацца.
Напрыклад: пiянер, пiянер,  пiянер.

11. Правапiс д – дз
Выпiшы правiльна слова. Запiшы яшчэ два словы на гэта правiла. Рабi так: дзецi, дзякуй, адзiны.
Запомнi! У беларускай мове д вымаўляецца толькi цверда, а дз – мякка. Перад лiтарамi е, ё, ю, я, i, ь пiшацца толькi дз.

12. Правапiс т – ц
Выпiшы правiльна слова. Запiшы яшчэ два словы на гэта правiла. Рабi так: чытаць, прыйсцi.
Запомнi! У беларускай мове т вымаўляецца толькi цверда. Перад лiтарамi е, ё, ю, я, i, ь пiшацца толькi ц.

13. Правапiс прыстаўкi са словам
Выпiшы правiльна слова.  Выдзялi прыстаўку, утвары ад гэтага слова словы з рознымi прыстаўкамi. Напрыклад: паехаў, заехаў, прыехаў.
Запомнi! Прыстаўка - гэта частка слова, яна пiшацца злiтна са словам.

14. Правапiс прыназоўнiкаў
Са сказа,  у якiм дапушчана памылка выпiшы прыназоўнiк i слова, да якога ен адносiцца. Памiж прыназоўнiкам i словамi ўстаў пытанне або яшчэ слова.
Рабi так: да (якой?) вескi, да новай вёскi.
Запомнi! Прыназоўнiк – гэта часцiна мовы. Ён  пiшацца асобна.

15. Правапiс не з дзеясловамi
Выпiшы дзеяслоў з не. Запiшы яшчэ два словы на гэта правiла.
Напрыклад: не  быў, не чытала, не зайшло.

  

Першае i другое спражэнне дзеясловаў.

Дзеясловы бываюць першага (I) i другога (II) спражэння.

Спражэнне дзеясловаў вызначаецца па канчатках.

 

Дзеясловы I спражэння маюць канчаткi –у, -ю (1-я ас. адз. л.); -еш,  -эш, -аш (2-я ас. адз. л.); -е, -э, -а (3-я ас. адз. л.); -ем, ём, -ом, -ам (1-я ас. мн. л.);  -еце, -аце, -яце (2-я ас. мн. л.); -уць, -юць  (3-я ас. мн. л.).

 

Дзеясловы II  спражэння маюць канчаткi –у, -ю (1-я ас. адз. л.); -iш,   -ыш (2-я ас. адз. л.); -iць, -ыць (3-я ас. адз. л.); -iм, ым (1-я ас. мн. л.);  -ыце, -iце (2-я ас. мн. л.); -аць, -яць  (3-я ас. мн. л.).